"İnternet asılılığı emosional, sosial və psixoloji səbəblərlə bağlıdır" - PSİXOLOQ DANIŞDI

"Son illərdə internet və sosial şəbəkələr həyatımızın ayrılmaz hissəsinə çevrilib. Bu texnologiyalar düzgün istifadə olunduqda məlumatlanma, ünsiyyət və özünüinkişaf üçün böyük imkanlar yaradır. Lakin psixoloji baxımdan nəzarətsiz və həddindən artıq istifadə bəzi insanlarda, xüsusilə də gənclər arasında asılılıq davranışının formalaşmasına səbəb ola bilər".

Bu sözləri SİA-ya açıqlamasında psixoloq Aytən Ələkbərova deyib.

Onun sözlərinə görə, internet asılılığının yaranmasının bir neçə əsas psixoloji səbəbi mövcuddur: "Bunlardan biri emosional boşluq və ya daxili məmnuniyyətsizlik hissidir. Özünü dəyərsiz, tənha və ya anlaşılmamış hiss edən insanlar sosial şəbəkələrdə virtual təsdiq (like, rəy, izləyici sayı) vasitəsilə müvəqqəti psixoloji rahatlıq tapırlar. Bu isə zamanla real həyatdan uzaqlaşmaya və virtual mühitə daha çox bağlılığa səbəb olur. Digər mühüm faktor stress və gündəlik problemlərdən qaçmaq istəyidir. İnsanlar gərginlik, narahatlıq və ya uğursuzluq hiss etdikdə, interneti bir növ “psixoloji qaçış” vasitəsi kimi istifadə edirlər. Oyunlar, videolar və sosial şəbəkələr qısa müddətli rahatlama yaratsa da, problemin həll olunmaması uzunmüddətli asılılıq riskini artırır. Sosial təcrid də mühüm səbəblərdən biridir. Real həyatda ünsiyyət bacarıqları zəif olan və ya sosial mühitdə özünü rahat hiss etməyən gənclər virtual ünsiyyəti daha təhlükəsiz və asan hesab edirlər. Bu isə real sosial əlaqələrin zəifləməsinə və tənhalığın daha da dərinləşməsinə gətirib çıxara bilər.

Eyni zamanda bu proses neyropsixoloji mexanizmlərlə də bağlıdır. Sosial şəbəkələr və mobil tətbiqlər insan beynində dopamin adlı “mükafat hormonu”nun ifrazını artırır. Hər yeni bildiriş, mesaj və ya bəyənmə beyində müsbət emosional reaksiya yaradır və insanı həmin davranışı təkrar etməyə sövq edir. Bu, davranış asılılığı mexanizmi ilə oxşarlıq təşkil edir. Belə halların qarşısını almaq üçün həm fərdi, həm də ailə səviyyəsində müəyyən addımların atılması vacibdir. Fərdi səviyyədə ilk növbədə ekran vaxtına nəzarət etmək, gün ərzində internet istifadəsi üçün konkret vaxt limiti müəyyənləşdirmək tövsiyə olunur. Bundan əlavə, real həyatda maraqların artırılması – idman, kitab oxumaq, yeni bacarıqlar öyrənmək və sosial fəaliyyətlərdə iştirak etmək – virtual mühitə olan ehtiyacı azaldır. Stressin idarə olunması, vaxt planlaşdırılması və emosional özünütənzimləmə bacarıqları da mühüm rol oynayır.

Ailə səviyyəsində isə açıq ünsiyyət və emosional dəstək əsas amillərdən biridir. Valideynlər qadağa və təzyiqdən çox, izah və əməkdaşlıq yolunu seçməlidirlər. Evdə texnologiya istifadəsi ilə bağlı ümumi qaydaların müəyyənləşdirilməsi, ailəvi fəaliyyətlərin təşkili və uşaqların real sosial münasibətlərinin dəstəklənməsi internet asılılığının qarşısını almaqda effektivdir. Valideynlərin özlərinin də texnologiyadan balanslı istifadə etməsi nümunə baxımından çox vacibdir. İnternet asılılığı təkcə texnoloji deyil, həm də emosional, sosial və psixoloji faktorların birgə təsiri nəticəsində yaranır. Problemin həlli isə qadağadan deyil, balanslı istifadə vərdişlərinin formalaşdırılmasından və sağlam psixoloji mühitin yaradılmasından keçir".