Payız–qış mövsümündə havaların kəskin soyuması ilə yanaşı, dəm qazından boğulma hallarının artması artıq təkcə mövsümi problem deyil, illərdir davam edən ciddi ictimai təhlükəsizlik məsələsinə çevrilib.
SİA mövzu ilə bağl araşdırma edib.
Bu acı statistika fonunda əsas sual ondan ibarətdir ki, uzun illərdir aparılan maarifləndirmə kampaniyalarına baxmayaraq, bu cür faciələr niyə təkrarlanır. Məsələyə yalnız fərdi məsuliyyətsizlik prizmasından yanaşmaq problemin mahiyyətini tam izah etmir, çünki səbəblər daha dərin və sistemlidir.
Dəm qazından zəhərlənmələrin baş vermə səbəbi nədir?
Əvvəla, ölkədə istifadə olunan qaz və istilik sistemlərinin əhəmiyyətli bir hissəsi köhnə texniki baza üzərində qurulub. Vaxtında yenilənməyən avadanlıqlar, texniki baxışdan keçirilməyən sobalar və qaz qurğuları dəm qazı sızması riskini artırır. Xüsusilə çoxmənzilli binalarda havalandırma sistemlərinin sıradan çıxması və ya ümumiyyətlə mövcud olmaması təhlükəni daha da dərinləşdirir. Bu tip texniki problemlər çox zaman yalnız hadisə baş verdikdən sonra gündəmə gəlir.
Dəm qazından zəhərlənməyə səbəb daha çox hansı avadanlıqlardır?
Digər mühüm məqam sosial-iqtisadi amillərlə 
bağlıdır. Aşağı gəlirli ailələr üçün qaz avadanlıqlarının yenilənməsi, mütəmadi texniki baxışların həyata keçirilməsi və təhlükəsizlik sensorlarının quraşdırılması əlavə maliyyə yükü yaradır. Nəticədə risklərə baxmayaraq, köhnə və təhlükəli sistemlərdən istifadə davam edir. Bu isə faciələrin sosial bərabərsizliyin bir nəticəsi kimi meydana çıxmasına səbəb olur.
Cəmiyyətdə təhlükəsizlik mədəniyyətini necə formalaşdırmaq olar?
Eyni zamanda, cəmiyyətdə təhlükəsizlik mədəniyyətinin yetərincə formalaşmaması problemin mühüm tərəflərindən biridir. Bir çox hallarda insanlar dəm qazının təhlükəsini real və dərhal baş verə biləcək risk kimi qəbul etmir, sadə təhlükəsizlik qaydalarına laqeyd yanaşır. Qapalı məkanlarda havalandırmanın bağlanması, nasaz cihazlardan istifadə və mütəxəssisə müraciət etmədən aparılan “özbaşına təmir” halları bu laqeydliyin açıq göstəriciləridir.
Texniki yoxlamalar neçə müddətdən bir aparılmalıdır?
Problemi dərinləşdirən digər amil texniki yoxlamaların formal xarakter daşımasıdır. Qaz avadanlıqlarının vəziyyətinə nəzarət etməli olan mexanizmlər bəzən kağız üzərində qalır, real və keyfiyyətli baxışlar aparılmır. Bu isə potensial təhlükələrin vaxtında aşkar edilməsinə mane olur və sistemin etibarlılığını zəiflədir.
Dəm qazından boğulma hallarının qarşısını almaq üçün nələrə diqqət etmək lazımdır?
Bütün bunlar göstərir ki, dəm qazından boğulma hallarının qarşısının alınması yalnız fərdi məsuliyyətə buraxıla bilməz. Dövlət nəzarətinin gücləndirilməsi, real və effektiv texniki yoxlama mexanizmlərinin tətbiqi, təhlükəsizlik qaydalarına əməl olunmamasına görə ciddi sanksiyaların müəyyən edilməsi mühüm əhəmiyyət daşıyır. Eyni zamanda, maarifləndirmə kampaniyaları daha praktik, daha hədəfli və gündəlik həyatla əlaqəli formada aparılmalıdır ki, insanlar təhlükəni yalnız eşitməsin, həm də dərk etsin.
İnsan həyatını qorumaq üçün kompleks yanaşma necə olmalıdır?
Dəm qazından boğulma hallarının davam etməsi təsadüfi deyil və bu faciələr fərdi səhlənkarlıqla yanaşı, sistemli problemlərin nəticəsidir. İnsan həyatının qorunması üçün kompleks yanaşma, güclü dövlət nəzarəti və yüksək təhlükəsizlik mədəniyyəti formalaşdırılmadıqca, bu risklərin aradan qalxması mümkün olmayacaq.