Davosdakı çıxışında ABŞ prezidenti Avropanı tənqid etdi və yenidən Qrenlandiya ilə bağlı təhdid etdi. ABŞ prezidenti Donald Tramp Dünya İqtisadi Forumunda cəsarətli və kifayət qədər aqressiv bir çıxış edərək, dünya liderlərinin və biznes liderlərinin illik görüşündə Amerikanın dünyanın aparıcı sülhməramlı və iqtisadi mühərriki kimi rolunu vurğulayıb.
O, həmçinin ABŞ-ın Qrenlandiyanın Danimarkadan alınması ilə bağlı mövqeyini bildirib. Xüsusilə, "təcili danışıqlara" çağıran Tramp Qrenlandiyanın Amerika və qlobal təhlükəsizlik üçün vacib olduğunu bildirib, baxmayaraq ki, onu əldə etmək üçün hərbi gücdən istifadə etməyəcəyinə söz verib. "Bu, bizim ərazimizdir. Mən güc tətbiq etməyəcəyəm. ABŞ-ın bütün tələbləri Qrenlandiya adlı bir yerdir", - deyə Tramp bildirib. Lakin Amerika prezidenti, "onu müdafiə etmək üçün mülkiyyətə ehtiyacınız var" və "onu icarə ilə müdafiə edə bilməzsiniz" iddia edərək, yarı-muxtar Danimarka ərazisinin tam ABŞ-a məxsus olduğunu hələ də təsəvvür etdiyini açıq şəkildə bildirib.
Tramp bildirib ki, "Bu geniş, müdafiəsiz ada əslində Şimali Amerikanın bir hissəsidir, Qərb yarımkürəsinin şimal kənarındadır. Bu, bizim ərazimizdir". O qeyd edib ki, İkinci Dünya Müharibəsi zamanı Danimarka "altı saatlıq döyüşdə Almaniyaya məğlub olub". O, əmindir ki, Danimarka nə özünü, nə də Qrenlandiyanı müdafiə edə bilməyib. "Biz Danimarka uğrunda vuruşduq. Başqası uğrunda vuruşmadıq - onu Danimarka üçün xilas etmək üçün vuruşduq. Bu, böyük, gözəl bir buz parçasıdır. Onu quru adlandırmaq belə mümkün deyil - bu, böyük bir buz parçasıdır. Amma biz Qrenlandiyanı xilas etdik və düşmənlərimizin yarımkürəmizdə möhkəmlənməsinin qarşısını uğurla aldıq", - deyə Amerika prezidenti bildirib.
Amerika prezidenti qeyd edib ki, müharibədən sonra ABŞ Qrenlandiyanı Danimarkaya qaytarıb. "Nə qədər axmağıq. Amma biz bunu etdik. Biz onu geri aldıq. Bəs indi onlar nə qədər nankordurlar?", o, qəzəblənib. Bu açıqlama Trampın ərazi və strateji qazanclara nail olmaq üçün kobud gücdən və əməliyyat təhdidlərindən istifadə etməyə hazır olduğunu vurğulayıb - hətta İkinci Dünya Müharibəsindən bəri Qərb təhlükəsizliyinin əsasını təşkil edən ittifaqları parçalamaq riski ilə belə.
Avropaya qarşı tənqid
Tramp çıxışında Avropanı tənqid edib, onu sevdiyini və uğur qazanmasını istədiyini bildirib, lakin onun fikrincə, Avropa "səhv istiqamətdə irəliləyir". Tramp "Avropada müəyyən yerlərin artıq tanınmadığını" bildirib və qitənin geriləməsini "nəzarətsiz kütləvi miqrasiya", ətraf mühit siyasəti və ağır sənayenin autsorsinqinə görə günahlandırıb. O, əlavə etdi ki, ABŞ-ın "ciddi şəkildə zəifləmiş" müttəfiqlərə deyil, güclü müttəfiqlərə ehtiyacı var. Buna görə də, o, iddialara görə, Avropanın güclü olmasını istəyir və Qrenlandiyanı nümunə kimi göstərib.
Eyni zamanda, Tramp Avropanı "Amerikanın himayəsi altında asılı, lakin buna kifayət qədər minnətdar olmayan" kimi təsvir edib. "NATO ilə bağlı problem ondadır ki, biz onların yanında 100% olacağıq. Amma əmin deyiləm ki, onlar bizim yanımızda olacaqlar", o deyib.
Fransa və Kanadanın kəskin reaksiyası
Trampın sərt tənqidi, Davosda çıxış edən Avropa siyasətçilərinin ABŞ-a qarşı gizli tənqidləri ilə kəskin şəkildə ziddiyyət təşkil edib. Kanadanın Baş naziri Mark Karni qlobal nizamda "parçalanma" barədə xəbərdarlıq edərək, qaydalara əsaslanan beynəlxalq sistemin çökdüyünü və "güclülər bacardıqlarını edir, zəiflər isə lazım olan əziyyəti çəkirlər" deyə bəyan edib. Bu arada, Fransa Prezidenti Emmanuel Makron ərazi ambisiyalarını irəli aparmaq üçün məcburiyyət və tariflərdən istifadəni pisləyərək, Avropanın "ən güclülərin qanununu" qəbul etməyəcəyini və ya "zorbalar" tərəfindən qorxudulmayacağını iddia edib.
Sonuncu çıxışı zamanı Tramp onların şərhlərinə cavab olaraq hər iki lideri vurğulayıb. O, Makronun günəş eynəyini lağa qoyub və sonra Fransa liderinə kütləvi tariflərlə hədələməklə Fransa və Amerika dərman qiymətləri arasındakı fərqi aradan qaldırmaq üçün təzyiq göstərdiyini iddia edib. Tramp Fransa liderinə deyib ki, əgər o, tabe olmasa, Fransa mallarına 25%, Fransa şərabı və şampanına isə 100% tarif tətbiq edəcək. Fransa rəsmiləri əvvəllər onun açıqlamasının bəzi aspektlərini mübahisələndirmişdilər. "Kanada bizdən çoxlu hədiyyə alır", Tramp əlavə edib ki, ABŞ-a "minnətdar olmalıdır". Karninin Davosdakı çıxışına xüsusi olaraq toxunaraq deyib: "Dünən baş nazirinizi izlədim. O, o qədər də minnətdar deyildi", Tramp əlavə edib.
Ukraynada müharibə
Tramp çıxışında Rusiyanın Ukraynaya qarşı müharibəsindən və ona son qoymaq istəyindən bəhs edib. O, əlavə edib ki, Rusiya prezidenti Vladimir Putinlə danışır və sülh müqaviləsi imzalamaq istədiyinə inanır. O, həmçinin bildirib ki, Zelenski və Putin bir-birindən inanılmaz dərəcədə nifrət edirlər. Tramp deyib: "Üçüncü Dünya Müharibəsi olmayacaq. Düşünürəm ki, seçilməsəydim, Rusiya ilə Ukrayna arasındakı müharibə Üçüncü Dünya Müharibəsinə çevrilə bilərdi".
Amerika prezidenti həmçinin Prezident Vladimir Zelenski ilə görüşmək ümidini ifadə edib. "Ümid edirəm ki, o, həmçinin bu müharibəyə son qoymaq istəyir. Çünki çoxlu insan ölür", Tramp Avropa və NATO-ya dəstəyini vurğulayıb.
ABŞ Qrenlandiyanı əldə edəcəkmi?
Qərb mediası Davosda keçirilən Dünya İqtisadi Forumunun iştirakçılarına istinadən Avropa liderlərinin Ağ Evi sakitləşdirmək üçün daha bir cəhd olaraq Qrenlandiyanı ABŞ-a təhvil verə biləcəkləri barədə xəbərlərə başlayıb. Bundan əlavə, forumda çıxış edən NATO-nun baş katibi Mark Rutte ABŞ prezidenti Donald Trampı müdafiə etməyə başlayıb. Vəziyyətlə bağlı daha ətraflı məlumat aşağıdadır. Davosa gələn yüksək vəzifəli Aİ rəsmisi Bloomberg-ə bildirib ki, həmkarlarının çoxu İkinci Dünya Müharibəsindən sonrakı sərəncamın bitdiyini və Trampın torpaq ələ keçirməsinin qlobal siyasəti dəyişdirəcəyini qəbul edir. O, Avropa liderlərinin Amerika prezidentini sakitləşdirmək üçün daha bir cəhd olaraq Qrenlandiyanı Vaşinqtona təhvil verməyə razı ola biləcəklərindən narahatlığını bildirib. Brüsseldə keçirilən Avropa maliyyə nazirlərinin görüşündə rəsmilər Amerikanın dəstəyinin və dostluğunun itirilməsindən və bunun nə qədər tez düşmənçiliyə çevrilməsindən şoka düşüblər.
Ruttedən müdafiə
Dünya İqtisadi Forumunda NATO-nun baş katibi Rutte Trampı Avropanı müdafiə xərcləri ilə bağlı "qətiyyətli" addımlar atmağa məcbur etdiyinə görə tərifləyib. Bir neçə Avropa lideri ilə birlikdə "Avropa özünü müdafiə edə bilərmi?" adlı panel müzakirəsində çıxış edən Rutte auditoriyadan Donald Tramp olmasaydı, bir neçə Avropa ölkəsinin müdafiə xərclərini ÜDM-nin 2%-nə qədər artıracağına həqiqətən inanıb-inanmadıqlarını soruşub. "Əlbəttə ki, yox. Donald Tramp olmasaydı, bu, heç vaxt baş verməzdi", - deyə o bildirib.
Tamaşaçılara müraciət edən Rutte bildirib: "Hazırda sizin aranızda populyar deyiləm, çünki Donald Trampı müdafiə edirəm, amma həqiqətən inanıram ki, onun burada olmasına sevinə bilərik, çünki o, bizi Avropada nəticələrə görə məsuliyyəti öz üzərimizə götürməyə məcbur edib və biz bunu öz müdafiəmizə daha çox diqqət yetirməliyik". Ruttenin sözlərinə görə, ABŞ-ın hələ də Avropada on minlərlə əsgəri var və bu, onun "hələ də Avropa müdafiəsinə aktiv şəkildə investisiya qoyduğunu" sübut edir. Vaşinqton həmçinin Asiyada daha çox əsgər yerləşdirməyə çalışdığı üçün "bizdən Avropadakı iştirakımızı zamanla artırmağımızı gözləmələri tamamilə məntiqlidir", - deyə o əlavə edib.
NATO rəhbərinin sözlərinə görə, Avropa qitədə daha böyük müdafiə imkanlarını əldə etmək üçün çalışacaq və eyni zamanda orada "güclü, ənənəvi" ABŞ varlığını qoruyacaq. "Amma yenə də əminəm ki, Donald Tramp olmasaydı, biz bu qərarları qəbul etməzdik və bunlar, xüsusən də NATO-nun Avropa və Kanada tərəflərinin Soyuq Müharibədən sonrakı dünyada həqiqətən böyüməsi üçün çox vacibdir", - deyə Rutte bildirib.
Başqa bir plan
Eyni zamanda, Trampın Qrenlandiyaya olan sarsılmaz tələbi Avropa üçün daha az xoşagəlməz olacaq yeni bir razılaşma üçün manevr kimi qəbul edilə bilər. Nəşrin məlumatına görə, Tramp deyib: "Düşünürəm ki, NATO çox məmnun olduqda və çox xoşbəxt olduqda bir şey həll edəcəyik". Davosda ABŞ Maliyyə Naziri Skott Bessent də daxil olmaqla, onun ən yüksək iqtisadi məsləhətçiləri ABŞ-ın Qrenlandiyaya işğalı riskini azaltdılar və sakitliyə çağırıblar. "Arxayın oturun, dərin bir nəfəs alın və qisas almayın", - deyə Bessent bildirib.
V.VƏLİYEV