"Davos İqtisadi Forumu dünyanın dörd bir tərəfindən akademikləri, iş adamlarını, dövlət və hökumət başçılarını bir araya gətirən mühüm platformadır. Burada iştirakçılar yeni ideyalarla çıxış edir, qlobal iqtisadi, siyasi və regional proseslər müzakirə olunur, gələcəyə dair perspektivlər dəyərləndirilir". Bu sözləri SİA-ya açıqlamasında politoloq Ramiyə Məmmədova deyib.
Politoloqun sözlərinə görə, Davos təkcə iqtisadi toplantı deyil, həm də dünya liderlərinin bir araya gəlib əsas məsələləri müzakirə etdiyi bir zirvə mühitidir: "Bu dəfəki Davos zirvəsi əvvəlkilərdən müəyyən mənada daha fərqli idi. Çünki forumda təkcə iqtisadi gündəm deyil, siyasi mövzular da daha qabarıq şəkildə ön plana çıxdı. Xüsusilə regional proseslər, münaqişələrin həlli və gələcək təhlükəsizlik arxitekturası ilə bağlı müzakirələr diqqət çəkdi.
Bu kontekstdə Azərbaycan–Ermənistan münasibətləri də gündəmdə yer aldı. Cənab Prezidentin çıxışlarında və ümumilikdə forum çərçivəsində səslənən fikirlərdən görünürdü ki, tərəflər arasında münasibətlərin normallaşması və sülh sazişinə doğru irəliləmək xətti ön plana çıxır. Həm Azərbaycan tərəfi, həm də Ermənistan tərəfi regionda gələcək proseslərin necə tənzimlənəcəyi, münasibətlərin hansı çərçivədə formalaşacağı barədə mesajlar verdi.
Digər tərəfdən, Davosda dünya liderlərinin, o cümlədən NATO rəhbərliyinin və ABŞ tərəfinin verdiyi bəyanatlar da zirvənin yadda qalan məqamları sırasında oldu. Forumun ümumi atmosferindən hiss olunurdu ki, qlobal gərginliklər, nüfuz savaşları və geosiyasi risklər fonunda siyasi müzakirələrin çəkisi artıb.
Azərbaycan–Ermənistan münasibətlərinə qayıtdıqda isə Davosun əsas mesajlarından biri belə formalaşırdı: əgər iki tərəf birbaşa dialoq və qarşılıqlı öhdəliklər əsasında, üçüncü tərəflərin təsirindən kənar şəkildə razılaşma əldə etməyi bacararsa, bu, digər münaqişələr üçün də nümunə ola bilər. Çünki uzun müddət beynəlxalq hüququn və BMT qətnamələrinin kağız üzərində qalması göstərdi ki, bəzən proseslərin taleyini real siyasi iradə, güc balansı və praktiki addımlar müəyyən edir.
Məhz buna görə də cənab Prezidentin çıxışlarında vurğulanan əsas tezislərdən biri ondan ibarət idi ki, müasir dünyada beynəlxalq hüququn işlək mexanizmlərinin zəiflədiyi, ədalətin bəzən gecikdiyi şəraitdə dövlətlər öz təhlükəsizliyini, suverenliyini və milli maraqlarını təmin etmək üçün daha çevik, daha prinsipial və daha güclü siyasət yürütməyə məcbur qalırlar.
Burada bir məqam açıq görünür: Azərbaycan artıq güclü tərəf kimi çıxış edir və öz problemini öz gücü, siyasi iradəsi və konseptual xətti ilə həll edib. Məhz bu reallıq fonunda bu gün Azərbaycan Ermənistanla münasibətlərdə də prosesləri idarə edən tərəf kimi görünür. Bir tərəfdən regionda əməkdaşlıq üçün “qapını açan”, Ermənistanın iqtisadi və nəqliyyat layihələrinə qoşulması üçün perspektiv yaradan xətt irəli sürür, digər tərəfdən isə sülh müqaviləsi üçün konkret şərtləri — gələcəkdə ərazi iddialarının olmaması və bunun hüquqi-siyasi təminat altına alınması kimi tələbləri gündəmdə saxlayır.
Bu yanaşma Davosda da dolayısı ilə belə bir mesaj kimi təqdim olundu: beynəlxalq hüquq və BMT qətnamələri uzun illər praktik təsir mexanizmlərinə çevrilmədiyi üçün nəticə vermədi. Nəticədə Azərbaycan öz suverenliyini və ərazi bütövlüyünü faktiki müstəvidə özü bərpa etdi.
Bu reallıq fonunda Azərbaycan güclü tərəf kimi çıxış etdi və öz problemini, öz münaqişəsini siyasi iradəsi və gücü ilə həll etdi. İndi isə proseslərin növbəti mərhələsində Azərbaycan Ermənistanla münasibətlərdə daha fərqli bir yanaşma ortaya qoyur. Bir tərəfdən regionda sabitliyin və əməkdaşlığın qurulması üçün imkan yaradır, digər tərəfdən isə sülh gündəliyini konkret şərtlər üzərində formalaşdırır.
Belə ki, Azərbaycan regional layihələr kontekstində Ermənistanın da proseslərə qoşula bilməsi üçün müəyyən “pəncərə” açdığını göstərir. Tranzit və kommunikasiyaların bərpası, regional inteqrasiya, o cümlədən Zəngəzur istiqamətində müzakirə edilən layihələr fonunda Ermənistanın regional iqtisadi xəritədə yer alması üçün “şərtli imkanlar” təqdim olunur. Bu, düşmənçilikdən çıxaraq uzunmüddətli sabitlik və inkişaf mühitinə keçid üçün praktik yanaşma kimi təqdim edilir.
Eyni zamanda Azərbaycan sülh müqaviləsi çərçivəsində Ermənistanın gələcəkdə hər hansı ərazi iddiasına yol açan müddəalardan imtina etməsini, xüsusilə konstitusiya səviyyəsində bu kimi iddiaları ehtiva edən yanaşmaların aradan qaldırılmasını vacib şərt kimi gündəmdə saxlayır. Məqsəd ondan ibarətdir ki, gələcəkdə Azərbaycanın ərazilərinə yönəlik iddialar üçün hüquqi-siyasi zəmin qalmasın və sülh prosesi real əsaslar üzərində tam təsbit olunsun.
Bütün bunlar bir daha onu göstərir ki, beynəlxalq hüququn tətbiq mexanizmləri işləmədikdə dövlətlər öz təhlükəsizliyini və milli maraqlarını təmin etmək üçün daha çox real güc balansına və siyasi iradəyə söykənirlər. Azərbaycanın öz problemini faktiki müstəvidə həll etməsi də məhz bu reallığın nəticəsi kimi təqdim olunur.
Gələcək proseslərə baxdıqda isə Azərbaycan daha çox qlobal inteqrasiyaya doğru irəliləyir. Bunu həm keçirilən görüşlərdə, həm də verilən suallara cavablarda, ümumilikdə dövlətin xarici siyasət xəttində görmək mümkündür. Azərbaycanın beynəlxalq platformalarda daha fəal iştirakı, sülh gündəliyinin müxtəlif tribunalar vasitəsilə təqdim olunması və “vasitəçi rol oynayan aktor” kimi görünməsi bu inteqrasiyanın göstəricisidir.
Sənin qeyd etdiyin kimi, bəzi müzakirələrdə BMT-dən kənar yeni sülh təşəbbüslərinin ortaya çıxması, Qəzza və digər münaqişələrin müzakirəsi üçün alternativ mexanizmlərin gündəmə gəlməsi də onu göstərir ki, beynəlxalq sistemdə yenilənmə ehtiyacı getdikcə daha çox hiss olunur. Bu tip yeni mexanizmlərdə Azərbaycanın adının çəkilməsi və iştirakının ehtimal olunması ölkənin beynəlxalq çəkisinin artması kimi dəyərləndirilir.
Davos zirvəsində səslənən yeni fikirlər və müzakirələr fonunda Azərbaycan artıq daha geniş bir aspektə çıxır. Təkcə regional gündəmin deyil, qlobal proseslərin də fəal iştirakçısı kimi görünməyə başlayır. Bu xəttin davam etməsi isə Azərbaycanın beynəlxalq mövqelərinin möhkəmlənməsinə və gələcəkdə daha uğurlu nəticələr əldə etməsinə gətirib çıxara bilər".