Müasir qadın sağlamlığı yalnız fiziki diaqnostika və müalicədən ibarət deyil emosional, psixoloji və sosial faktorlar da qadınların ümumi rifahına böyük təsir göstərir. Bu səbəbdən psixoloqlarla ginekoloqların əməkdaşlığı hamiləlikdən tutmuş reproduktiv sağlamlıq problemlərinə və emosional çətinliklərə qədər bütün sahələrdə daha dolğun və effektiv tibbi xidmət təmin etməyə kömək edir.
SİA mövzu ilə bağlı araşdırma edib.
Qadın sağlamlığı kompleks bir sahədir
Qadın bədənindəki dövrlər - menstruasiya, hamiləlik, doğuş və menopauza kimi mərhələlər yalnız fizioloji dəyişiklikləri deyil, həm də emosional və psixoloji reaksiyaları da özü ilə gətirir. Bu dəyişikliklər bəzən stres, narahatlıq və hətta depressiya kimi psixoloji vəziyyətlərlə əlaqədar ola bilər. Ginekoloqlar bu sahədə tibb baxımından diaqnoz qoyur və müalicə təyin edir, lakin psixoloji dəstək bu proseslərin bir hissəsi kimi çox əhəmiyyətlidir.
Emosional çətinliklər reproduktiv sağlamlığa təsir edə bilər
Qadınlar uterin sağlamlıq problemləri, infertillik, hamiləlik itkisi və ya doğuş ağrısı kimi məsələlərlə üzləşəndə həm fiziki, həm də emosional stress yaşayırlar. Bu stress yolverilməz hal deyil psixoloji amillər ağrı qəbulunu gücləndirə və vəziyyətin ağırlaşmasına səbəb ola bilər. Bu kimi hallarda psixoloq və ginekoloqun birlikdə işi daha effektiv müdaxilə və dərindən baxış təmin edir.
Davranış və həyat tərzi faktoru müalicə nəticələrini yaxşılaşdıra bilər
Psixoloqlar qadınların davranış nümunələrini, stress və həyat tərzini qiymətləndirməklə həkimə əlavə məlumat verir. Bu, ginekoloqun müalicə planını daha da fərdiləşdirməsinə kömək edir. Məsələn, davranış terapiyaları və stress idarəetməsi üsulları müxtəlif ginekoloji problemlər üçün faydalı ola bilər.
Yenidoğulan dövr və postpartal dövr — psixoloji dəstək vacibdir
Hamiləlik sonrası depressiya (postpartum depressiya) və ananın emosional vəziyyəti valideynlik bacarıqlarına və uşağın inkişafına birbaşa təsir edir. Bu səbəbdən psixoloji dəstək hamiləlikdən əvvəl, ərzində və sonra vacib rol oynayır və ginekoloqlar ilə birlikdə daha məqsədəuyğun dəstək verir.
Uşaqlarda cinsi inkişaf və erkən yaş məsələləri
Psixoloqlar və ginekoloqlar birlikdə gənc qızların cinsi inkişafı ilə bağlı maarifləndirmə aparırlar ki, bu da yalnız tibbi deyil, həm də psixoloji aspektlərin düzgün başa düşülməsi üçün böyük əhəmiyyət daşıyır.
Psixoloqlar və ginekoloqların birgə fəaliyyəti qadın sağlamlığını yalnız fiziki səviyyədə deyil, emosional və psixoloji səviyyədə də dəstəkləyir. Bu əməkdaşlıq hamiləlik, reproduktiv problemlər, ağrı idarəetməsi, depressiya və gecikmiş psixoloji reaksiya kimi məsələlərdə bir daha effektiv yanaşma təmin edir, bu da ümumi müalicə nəticələrini yaxşılaşdırır.
Psixoloq Zeynəb Eyyubova: “Qadın sağlamlığı təkcə tibbi məsələ deyil, eyni zamanda psixoloji və emosional məsələdir. Məhz buna görə psixoloqlar və ginekoloqların birgə işləməsi müasir səhiyyənin ən vacib tələblərindən biridir.
Qadın orqanizmi bioloji, hormonal və psixoloji sistemlərin sıx qarşılıqlı əlaqəsi üzərində qurulub. Ginekoloji problemlərin çoxu yalnız fiziki səbəblərlə izah olunmur. Stress, uzunmüddətli emosional gərginlik, travmalar, qorxu, günahkarlıq hissi, ailə və cəmiyyət təzyiqi qadının reproduktiv sağlamlığına birbaşa təsir edir.
Praktikamda tez-tez görürəm ki, xroniki stress menstrual pozuntulara, uzunmüddətli narahatlıq hormonal disbalansa, depressiyaya, libidonun azalmasına, bastırılmış emosiyalar isə psixosomatik ağrılara səbəb olur.
Məsələn, sonsuzluq diaqnozu alan qadınların əksəriyyətində güclü emosional sarsıntı, özünəinam itkisi və cəmiyyətin təzyiqindən qaynaqlanan psixoloji gərginlik müşahidə olunur. Bu psixoloji vəziyyət isə müalicənin effektivliyini azalda bilər. Belə hallarda yalnız tibbi yanaşma kifayət etmir.
Hamiləlik qadın həyatında həm fiziki, həm də emosional baxımdan çox həssas bir dövrdür. Hamiləlik zamanı: qorxular, doğuşla bağlı narahatlıqlar, keçmiş travmalar,emosional dalğalanmalar
çoxalır.
Psixoloq bu mərhələdə qadına emosional dəstək göstərərək doğuş qorxusunun azalmasına, ana–uşaq bağının sağlam formalaşmasına və doğuşdan sonrakı depressiyanın qarşısının alınmasına kömək edə bilər. Ginekoloq və psixoloq paralel işlədikdə həm ana, həm də körpə üçün daha sağlam nəticələr əldə olunur.
Cinsi həyatla bağlı problemlərin böyük bir hissəsi psixoloji mənşəlidir. Vaginizm, cinsi istəksizlik, ağrılı cinsi əlaqə kimi hallarda qadınlar çox vaxt yalnız ginekoloqa müraciət edir, lakin problemin kökündə qorxu, utanc, yanlış inanclar və ya travmatik təcrübələr dayanır.
Bu nöqtədə psixoloq cinsi maarifləndirmə,
travmaların işlənməsi, öz bədəni ilə barışıq,
təhlükəsiz emosional mühitin yaradılması
üzərində çalışır. Ginekoloq isə tibbi müşahidə və müalicəni aparır. Bu əməkdaşlıq problemin köklü və davamlı həllinə imkan yaradır.
Psixoloq və ginekoloqun müştərək işi qadına bütöv yanaşma deməkdir. Yəni biz qadını yalnız bir orqan və ya bir simptom kimi deyil, hissləri, düşüncələri, həyat təcrübəsi olan bir şəxs kimi görürük.
Mən psixoloq olaraq hesab edirəm ki, qadın sağlamlığı sahəsində multidissiplinar yanaşma yəni psixoloq, ginekoloq və digər mütəxəssislərin birgə işi – həm müalicənin effektivliyini artırır, həm də qadının öz bədəninə və həyatına olan münasibətini sağlamlaşdırır.
Bu əməkdaşlıq qadınların daha güclü, məlumatlı və psixoloji cəhətdən balanslı olmalarına xidmət edir”.
İxtisaslaşmış həkim, mama-ginekoloq Nailə Əzizova: “Mən düşünürəm ki, ən yaxşı ginekoloji yanaşma yalnız tibbi biliklərlə məhdudlaşmamalıdır. Ginekoloq eyni zamanda psixoloji prosesləri anlayan, qadının emosional vəziyyətinə həssas yanaşa bilən mütəxəssis olmalıdır. Çünki bir çox ginekoloji orqanik problemlərin yaranmasında və ya dərinləşməsində stress, qorxu, travma və psixoloji gərginlik mühüm rol oynayır.
Qadın həkim qəbuluna yalnız fiziki şikayətlə deyil, eyni zamanda daxili narahatlıqları, utanc hissi və qorxuları ilə gəlir. Bu məqamda psixoloji yanaşma müalicənin effektivliyini birbaşa artırır. Psixoloji həssaslıqla aparılan ginekoloji müayinə və müalicə həm diaqnostikanı asanlaşdırır, həm də pasiyentin həkimə etimadını gücləndirir.
Məhz buna görə də düşünürəm ki, ideal halda ginekoloq psixoloji biliklərə malik olmalı, psixoloq isə qadın orqanizminin fizioloji xüsusiyyətlərini anlayaraq bu iki sahəni bir-birindən ayırmamalıdır. Bu yanaşma istənilən ginekoloji orqanik problemlərin müalicəsində daha yüksək və daha dayanıqlı nəticələr əldə etməyə imkan verir”.
Ayşən Vəli