Son vaxtlar bazarlarda və küçə satışlarında “kənd çolpası” adı ilə toyuq məhsullarının satıldığı ilə bağlı xəbər və iddialar gündəmə gəlir. Bu ifadə çox vaxt təbii kənd toyuğu təsəvvürü yaratmaq üçün istifadə edilir, amma əslində bunun arxasında istehlakçıların aldadılması və qida təhlükəsizliyi baxımından risklər dayanır.
SİA mövzu ilə bağlı araşdırma edib.
Əhalinin bu cür məhsulları seçməsi sosial iqtisadi vəziyyətlə əlaqədar ola bilər: bazarda yüksək qiymətli təbii kənd toyuqlarına nisbətən “çolpa” kimi daha ucuz məhsullar cəlbedici görünür.
Lakin son reydlər və laborator analizlər göstərir ki, bu ad altında kütləvi şəkildə rənglənən və qanunsuz emal edilmiş toyuqlar satılır. Bu isə həm sağlamlıq, həm də istehlakçı hüquqları baxımından ciddi problemlər doğurur.
“Kənd çolpası” nədir?
“Kənd çolpası” tez-tez kənd toyuğu kimi təqdim olunur, yəni fermer şəraitində, təbii qida ilə bəslənmiş, dərmanlardan uzaq toyuq kimi təsvir edilir.
Real kənd toyuğu isə adətən həyət quşlarından alınır və baxım şəraiti fərqli olur, yəni adətən sənaye broyler toyuqları ilə eyniləşdirməmək lazımdır. Elanlarda da “kənd çolpası” adı ilə doğrudan da həyətdə böyümüş toyuqlar satıldığı göstərilir.
Rənglənmiş toyuqlar iddiası və reyd nəticələri
Qida Təhlükəsizliyi Agentliyinin reydləri
AQTA tərəfindən keçirilən yoxlamalarda bəzi həyətyanı və kəsim məntəqələrində qanunsuz fəaliyyət aşkarlanıb:
Xırdalanda toyuqlar rənglənərək “kənd çolpası” adı ilə satılırdı. Burada baytar sənədləri və sanitar-gigiyenik tələblər pozulurdu. Bu toyuqlara mənşəyi məlum olmayan rənglər tətbiq edilmişdi, yəni əslində broyler və ya başqa toyuq növləri üzərinə əlavə rəng və təsvirlər verilərək aldatma yaradılırdı. Müəssisələrin fəaliyyəti dayandırılıb və inzibati icraat başlanıb.
Tədqiqat analizləri
Laborator analizlərdə toyuqlar üzərinə Tartrazin (E102) kimi sintetik sarı boya maddəsinin vurulduğu müəyyən edilib. Bu maddə qida əlavəsi olmaqla yanaşı, allergik reaksiyalar və həssaslıq yarada bilər. Belə maddələr qida məhsullarının xarici görünüşünü dəyişdirə bilər, amma məhsulun həqiqi mənşəyi və keyfiyyətini göstərməz.
Niyə bu problem yaranır?
İstehlakçı tələbi və qiymət fərqi
Bazarlarda və küçə satış nöqtələrində “kənd çolpası” adı ilə çox aşağı qiymətə (məsələn, 3–10 AZN arası) kəsilmiş toyuqlar satılır ki, bu da istehlakçıları cəlb edir.
Bəzi hallarda bu məhsulların əslində broyler toyuqlar olduğu iddia edilir. Burada istehsal yeri, qida dəyəri və sağlamlıq normaları məlum olmur.
Qida təhlükəsizliyi nəzarətinin zəifliyi
Sanitar qaydalara riayət olunmayan şəraitdə quş kəsimi və emalı aparılır, bu isə salmonella və digər bakterial infeksiyalar riskini artırır. Baytar müşayiətedici sənədlərin olmaması istehlakçının hüquqlarını ciddi dərəcədə təhlükəyə atır.
Sağlamlıq riskləri
Rənglənmiş və antisanitar şəraitdə emal olunmuş toyuq məhsullarının istehlakı aşağıdakı riskləri yarada bilər:
Allergik reaksiyalar, rəngləndirici maddələr (məsələn, E102) bəzi insanlarda həssaslıq yarada bilər.
Bakterial infeksiyalar, sanitar normalar pozulduqda salmonella və digər mikroorqanizmlər məhsula keçə bilər.
Məhsulun nəzarətsiz olması, dərman və antibiotik qalıqları kimi gizli risklər də daşıya bilər.
Rəsmi çağırışlar və tövsiyələr
Qida Təhlükəsizliyi Agentliyi tərəfindən belə hallara qarşı reydlər davam etdirilir və qanunsuz satışa çıxarılan məhsullar dövriyyədən çıxarılır.
İstehlakçılara rəsmi sertifikat və sənədləri olan, etiketi düzgün göstərilmiş və sənaye şəraitində yetişdirilmiş məhsullar almaq tövsiyə olunur.
“Kənd çolpası” adı bəzən çox ucuz və cəlbedici toyuq məhsullarını ifadə edir. Lakin reallıqda bəzi hallarda bu toyuqlara süni şəkildə rəng verilir və qanunsuz satışa çıxarılır. Bu, həm istehlakçını aldadır, həm də qida təhlükəsizliyi baxımından risklər yaradır. Mütəmadi olaraq AQTA tərəfindən reydlər keçirilməkdədir və vətəndaşlara diqqətli olmaq tövsiyə edilir.
Ayşən Vəli