...Son illərdə Arktikada yalnız “istiləşmə” deyil, həm də bütün səviyyələrdə sürətlə buz itirilir və bu da təkcə şimal enliklərində deyil, həm də qlobal miqyasda nəticələrə səbəb olur.
SİA-nın məlumatına görə, 2025-ci ilin əvvəlində Milli Qar və Buz Məlumat Mərkəzi (NSIDC) və NASA peyk qeydləri başlayandan bəri Arktikada ən kiçik qış dəniz buzunun sahəsini - 5,53 milyon kvadrat mili qeydə alıblar.
Əsrlər boyu soyuğa davam gətirən okeanı örtən buz sürətlə seyrəlməyə başlayıb. O, daha nazik, daha kövrəkdir və okeanı istiləşmədən qorumaq qabiliyyətini azaldır.
Dəniz suyu açıq qaldıqda isə günəş radiasiyasını udur, isinir, istiləşməni gücləndirir və dövr sürətlənir.
Arktika əvvəllər gözləniləndən daha qısa müddət ərzində “ağ örtüyünü” itirə bilər.
2025-ci ildə aparılan bir araşdırma göstərib ki, bir çox model ərimə sürətini əhəmiyyətli dərəcədə az qiymətləndirib, buz dinamikasının incəliklərini, şaxtanın, okean cərəyanlarının qarşılıqlı təsirini və əriməyə təsir edən kiçik miqyaslı prosesləri nəzərə almayıb.
Dəniz buzu günəş işığını əks etdirir (yüksək albedo). Buz az olduqda, qaranlıq su istiliyi udur və isinir və sistemə daha çox istilik enerjisi əlavə edir.
Bu, təkcə şimalda deyil, bütün dünyada istiləşməni artırır. Alimlər xəbərdarlıq edirlər ki, Arktika buzlarının əriməsi iqlimi tənzimləyən əsas okean cərəyan sistemlərini, o cümlədən tropiklər və şimal arasında istilik mübadiləsinin dərəcəsini poza bilər.
Buzun azalması heyvanların yaşayış mühitini dəyişdirir, balıqçılığa və ekosistem miqrasiyasına təsir göstərir.
Arktika sakinləri və onların həyat tərzi dəyişir. Buz tədricən deyil, qəfil partlayışlarla əriyərsə, nəticələrini proqnozlaşdırmaq çətindir.
Köhnə proqnozlar çox “yumşaq” ola bilər.
…Yeni məlumatlar göstərir ki, uzaq görünən şeylər - dəniz buzu olmayan yaylar, kəskin iqlim dəyişiklikləri - daha tez gələ bilər.
Nazlı Almuradova