"Oğlum barmaqlarını göstərəndə ürəyim ağrıyır" - ŞİKAYƏTÇİ NƏLƏRİ DANIŞDI?

Son zamanlar xüsusilə 1-ci sinif şagirdlərinin valideynləri dərs yükünün ağır olması barədə şikayətlənir. SİA xəbər verir ki, onlardan biri də 1-ci sinif şagirdi Yusif Piriyevin anası İlqanə Piriyevadır.

İlqanə Piriyeva saytımıza şikayətini bildirərək qeyd edib ki, 1-ci sinif şagirdi üçün dərsliklərin həm tərkibi, həm də özü çox ağırdır: “7 kitabdır. Bu 7 kitabın hərəsinin ayrı iş dəftəri, lüğəti və s. var. Bunlar çox ağırdır. Bizə 5-ci sinifdə tədris olunan dərslər övladlarımıza 1-ci sinifdən tədris edilir. Axı, hamının uşağının qavrayışı eyni deyil. Bu uşaqlar körpədir, onların 6 yaşları var. Bu qədər yükləmək nə dərəcədə doğrudur?!

Səhər saat 8-də dərs başlayır. Saat 12-ə işləmiş dərs bitir və 1 tamam kimi hazırlıqda vaxt keçirir. Təsəvvür edin, 2 saat hazırlıqda qalır və bu 2 saat Yusifin dərslərinin tam bitməsinə yetmir. Evə gəlir 1-2 saat dincəlir yenə başlayırıq axşama kimi dərs oxumağa. Bilirəm ki, bu tək bizim evdə belə deyil. Bir çoxları eyni problemi yaşayır.

Oğlum barmaqlarını göstərəndə ürəyim ağrıyır. Uşağın barmaqları gömgöydür. Normaldır, yaşı azdır, yaza bilmir.

Boş-boş şəkillər çəkdirib, materiallar hazırladırlar. Keçən il məktəbəqədər hazırlıqda da belə idi. Ailə ağacı hazırlatdırırlar. 6 yaşlı uşaq bunu necə etsin? Həddindən artıq narazıyıq. Uşaqlara çox çətindir.

Təsəvvür edin, müəllim evə tapşırıq verir və uşaq bunu necə həll edəcəyini bilmir. Dərdimizi kimə söyləyək? Həm valideynin, həm də uşağın işi çox çətindir”.

Mövzu ilə bağlı təhsil eksperti Kamran Əsədov da fikir bildirib. Onun sözlərinə görə, Azərbaycanda 1-ci sinif şagirdlərinin tədris proqramı ilə bağlı narazılıqlar son illərdə artmaqdadır: “Xüsusilə, valideynlər tərəfindən səsləndirilən əsas tənqidlərdən biri şagirdlərin dərsliklərinin və ümumi tədris yükünün yaşlarına uyğun olmamasıdır. 6 yaşlı uşaqların qarşısına qoyulan tədris həcmi onların psixoloji və fiziki inkişaflarına mənfi təsir göstərə bilər, çünki bu dövrdə uşaqların qavrama səviyyəsi fərqlidir və hər kəs eyni templə öyrənə bilmir.

Birinci siniflərdə tədris olunan dərslərin çoxluğu və ağırlığı təkcə məzmunun mürəkkəbliyi ilə deyil, həm də fiziki olaraq kitabların və digər materialların həddindən artıq olması ilə əlaqədardır. 7 əsas dərs kitabı, onların hər birinin iş dəftərləri, əlavə lüğətlər və digər materiallar şagirdlərin çantalarını həddindən artıq ağırlaşdırır. Bu, təkcə Azərbaycanda deyil, bir çox digər ölkələrdə də narazılıqla qarşılanır. Məsələn, Finlandiya kimi təhsil sistemində dərsliklərin sayının minimuma endirilməsi və daha çox praktik öyrənməyə yer verilməsi diqqətəlayiq təcrübədir. Orada şagirdlər daha çox təcrübə ilə öyrənir və bu, onların yükünü yüngülləşdirir.

Tədris gününün uzunluğu və bununla bağlı dərsdən kənar hazırlıqlar da əlavə problem yaradır. Şagirdlər, xüsusilə birinci sinif şagirdləri, gündəlik olaraq çox uzun saatlar dərslərlə məşğul olurlar. Bu, onların həm psixoloji, həm də fiziki yüklənməsinə səbəb olur. Səhər saat 8-dən başlayan dərslər günortaya qədər davam edir və dərsdən sonra da əlavə hazırlıq dərsləri keçirilir. Bu da şagirdlər üçün uzunmüddətli yorğunluğa gətirib çıxarır. Uşaqların günün böyük hissəsini dərslərlə keçirməsi onların istirahət vaxtını məhdudlaşdırır, oyun, sosial fəaliyyətlər və digər inkişafedici fəaliyyətlər üçün zaman qalmır.

Bundan əlavə, bu yaşda olan uşaqların incə motor bacarıqları tam inkişaf etmədiyi üçün yazı yazmaqda çətinlik çəkə bilirlər. Valideynlər də şikayət edir ki, uşaqların barmaqları yazı yazmaqdan zədələnir və bu, həm onların fiziki, həm də mənəvi rahatlığını pozur. Şagirdlərin bu cür yüklənməsi onların məktəbə qarşı mənfi münasibət formalaşdırmasına və gələcəkdə tədrisə maraqlarının azalmasına səbəb ola bilər.

Beynəlxalq təcrübəyə əsasən, birinci sinif şagirdlərinin tədris yükü daha çox praktiki və oyun əsaslı öyrənmə üzərində qurulmalıdır. Məsələn, Skandinaviya ölkələrində, xüsusilə Finlandiyada, uşaqların ilk təhsil illərində daha az dərslik və daha çox praktiki təlimə yer verilir. Uşaqlar oyunlar vasitəsilə öyrənir və bu zaman onların tədris yükü azaldılır. Belə yanaşmalar, uşaqların daha az stress keçirməsi və məktəb mühitinə uyğunlaşması üçün əlverişlidir.

Azərbaycanda isə məktəbəqədər hazırlıqda belə uşaqlara ailə ağacı, material hazırlama kimi mürəkkəb tapşırıqlar verilir ki, bu da uşaqların yaşına uyğun deyil. Bu cür layihələr onların kognitiv bacarıqlarına və inkişaf səviyyələrinə uyğun olmalıdır. Belə layihələr, əsasən valideynlər tərəfindən icra edilir və nəticədə uşaqların özləri əvəzinə valideynlər bu işləri yerinə yetirir, bu da öyrənmə prosesinin effektivliyini azaldır.

Nəticə olaraq, birinci sinif şagirdlərinə verilən tədris yükü azaldılmalı və onların təhsil proqramları yaşlarına və inkişaf səviyyələrinə uyğun şəkildə yenidən tərtib olunmalıdır. Bu prosesə nəzəriyyə ilə yanaşı, daha çox praktiki öyrənmə üsulları daxil edilməlidir. Azərbaycan təhsil sistemi beynəlxalq təcrübələrdən faydalanaraq, uşaqların məktəb həyatını daha rahat və maraqlı hala gətirə bilər”.

Ayşən Vəli