Bakı İrəvana yeri və masanı göstərdi
Azərbaycanla Ermənistan arasında bir neçə aydır donmuş sülh prosesində həyat əlamətləri görünməyə başlayıb. Noyabrın 22-də hər iki tərəf razılaşmadan danışıqları bərpa etməyə hazır olduqlarını bəyan ediblər. Düzdür, son vaxtlar Qərb ölkələrini kəskin tənqid edən Bakı sülh danışıqlarının ikitərəfli olmasında israrlıdır. Rusiya ilə Qərbin iki ölkənin əsas barışdırıcısı olmaq hüququ uğrunda rəqabətini nəzərə alsaq, bu, yeni dönüşdür.
Bakı ilə İrəvan arasında uzun sürən fasilədən sonra sülh danışıqlarının bərpası ehtimalı çoxdur. Hər iki tərəf onları davam etdirməyə hazır olduqlarını bəyan ediblər. Noyabrın 22-də Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev Böyük Britaniyanın xarici işlər nazirinin müavini Leo Doçerti ilə görüşündə deyib ki, Ermənistanla sülh müqaviləsinin imzalanmasına artıq heç bir maneə yoxdur: “Ölkəmiz regional sülh gündəmini dəstəkləyir, Azərbaycan sülh müqaviləsi bağlamaq və iki ölkə arasında münasibətləri normallaşdırmaq üçün Ermənistanla dialoqa hazırdır”. Bu barədə Azərbaycan Prezidentinin saytında da məlumat var.
Azərbaycan Xarici İşlər Nazirliyi bir gün əvvəl qeyd edib ki, danışıqlar ikitərəfli olmalıdır. XİN-in noyabrın 21-də verdiyi bəyanatda deyilir ki, Azərbaycan sülh sazişini mümkün qədər tez yekunlaşdırmaq üçün Ermənistanla ikitərəfli əsasda birbaşa danışıqlar aparmağa hazırdır: “Biz hesab edirik ki, hər iki ölkə gələcək münasibətləri ilə bağlı birgə qərar verməlidir. Hər iki ölkə sülh prosesini davam etdirmək, o cümlədən qarşılıqlı məqbul yer seçmək və ya dövlət sərhədində görüşmək qərarına gəlmək üçün məsuliyyət daşıyır. Biz Ermənistan tərəfini əlavə lüzumsuz gecikmələrə yol verməməyə çağırırıq və danışıqlara ən qısa zamanda başlamaq üçün bu çağırışa müsbət cavab verəcəyinə ümid edirik”.
Azərbaycan Prezidentinin köməkçisi və Prezident Administrasiyasının xarici məsələlər şöbəsinin müdiri Hikmət Hacıyev Reuters agentliyinə müsahibəsində Azərbaycan üçün arzu olunan sülh danışıqlarının formatını açıqlayıb. Onun sözlərinə görə, belə danışıqlar Qərbin vasitəçiliyinə ehtiyac duymur - Bakı və İrəvan hər şeyi özləri razılaşdıra bilərlər. “Sülh müqaviləsi nüvə fizikası deyil. Əgər xoş niyyət olarsa, sülh müqaviləsinin fundamental prinsipləri qısa müddətdə hazırlana bilər”, - deyə cənab Hacıyev bildirib.
Qərbin bu cür danışıqlarda iştirakı ilə bağlı aydınlaşdırıcı suala Hikmət Hacıyev belə cavab verib: “Bizə Vaşinqtonda, Parisdə, Brüsseldə deyil, regionumuzda sülh lazımdır”.
Beləliklə, Hikmət Hacıyev Bakının fikrincə, son vaxtlar ABŞ və Fransanı həddindən artıq ermənipərəst mövqelərinə görə dəfələrlə tənqid edən Azərbaycanın nisbətən yeni mövqeyini qeyd edib. Azərbaycan Fransanın Ermənistanla hərbi əməkdaşlığı nəzərəçarpacaq dərəcədə gücləndirdiyinə görə Parisdən narazıdır. Söhbət Ermənistan ordusunda islahatların aparılmasında ekspert yardımından və İrəvana hərbi texnikanın verilməsindən gedir. Birinci mərhələdə Ermənistan Fransanın 20 “Bastion” zirehli texnikası alıb.
Sülh müqaviləsindən çox danışırlar, lakin…
Vaşinqton bu yaxınlarda Bakıda ABŞ dövlət katibinin köməkçisi Ceyms O'Brayenin Qarabağın demək olar ki, bütün erməni əhalisinin Azərbaycanın hərəkətlərinə görə evlərini tərk etmək məcburiyyətində qalması ilə bağlı ittihamlarına görə tənqid olunub. Bundan sonra Azərbaycan Vaşinqtonda erməni tərəfi ilə görüşdən imtina edib və ölkənin Xarici İşlər Nazirliyi bəyan edib ki, ABŞ tutduğu mövqeyə görə vasitəçi rolunu itirə bilər.
Noyabrın 21-də Azərbaycan Prezidentinin köməkçisi Hikmət Hacıyev USAID-in (Amerika Beynəlxalq İnkişafa Yardım Agentliyi) rəhbəri Samanta Pauerin “ABŞ Beynəlxalq İnkişaf Agentliyinin sentyabr hərbi əməliyyatları nəticəsində evlərini tərk etməyə və Qarabağı tərk etməyə məcbur olmuş Qarabağ ermənilərinə yardımını davam etdirdiyini” yazan postuna sərt reaksiya verib. Hikmət Hacıyev cavabında yazıb ki, ABŞ 30 ildir ki, təcavüzkar ölkə olan Ermənistanı dəstəkləyir və bu siyasəti bu gün də davam etdirir. “Maskaları çıxarın! Artıq USAID-in Azərbaycanda fəaliyyət göstərməsi üçün yer yoxdur”, - deyə Prezidenti köməkçisi yekunlaşdırıb.
İndi Qərblə münasibətləri, əksinə, yüksəlişdə olan Ermənistan da danışıqlara hazır olmasından danışır. “Ermənistan tərəfi inanmaqda davam edir ki, bütün çətinliklərə və çağırışlara baxmayaraq, iki ölkə arasında sülhün bərqərar olması üçün real imkan var və buna hər iki tərəfdən siyasi iradə olarsa nail olmaq olar”, - Ermənistan XİN-in noyabrın 22-də yayılan bəyanatında deyilir. Departamentdən bildirilib ki, bir gün əvvəl münasibətlərin normallaşdırılmasına dair sazişin altıncı nəşri Bakıya göndərilib.
Ermənistan Xarici İşlər Nazirliyindən bildirilib ki, aşağıdakı prinsipləri rəhbər tutaraq danışıqlarda iştirakını bərpa etməyə hazırdır:
- Heç bir qeyri-müəyyənlik olmadan bir-birinin ərazi bütövlüyünün qarşılıqlı tanınması və ərazi bütövlüyünə hörmət;
- Alma-Ata Bəyannaməsi və ən son Sovet hüquqi xəritələri əsasında növbəti delimitasiya prosesinin həyata keçirilməsi;
- Dövlətlərin suverenliyinə və yurisdiksiyasına, bərabərlik və qarşılıqlılıq prinsiplərinə tam hörmət əsasında regional kommunikasiyaların blokunun açılması.
Ermənistan Xarici İşlər Nazirliyi danışıqların yeri və formatı barədə açıqlama verməyib. Bundan əvvəl erməni tərəfi Qərb saytlarının onlar üçün daha rahat olduğunu dəfələrlə açıqlayıb. Respublikanın xarici siyasət idarəsi öz bəyanatında xatırladıb ki, Bakı bu ilin payızında iki dəfə görüşdən imtina edib - oktyabrda İspaniyanın Qranadasında Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyanın iştirak etdiyi Avropa Siyasi Birliyinin sammiti çərçivəsində, sonra isə Brüsseldə.
Danışıqların yeri və ən əsası, sülh müqaviləsinin imzalanması təkcə münaqişə tərəfləri üçün deyil, həm də Moskva və Qərb üçün prinsipial əhəmiyyət kəsb edir. Rusiya hakimiyyəti sülh müqaviləsinin onların ərazisində imzalanmasını istəyir. Bu, Moskvanın Cənubi Qafqazda vasitəçilik rolunu və təsirini təsdiq edərdi.
Əsas vasitəçi olduqlarını iddia edən Aİ və ABŞ Qərb platformasında saziş imzalamaq istəyir. Rusiyanın dövlət orqanlarındakı mənbənin verdiyi məlumata görə, Ermənistan Qərbə üstünlük verməklə sənədi Rusiyada imzalamaq istəmədiyini açıq şəkildə deyir: “İndi bizim Bakı ilə münasibətlərimiz yüksəlir, amma İrəvanla münasibətlərimiz pisləşir”.
Beləliklə, Qərbin vasitəçilik missiyası fiaskoya uğrayıb, sənədin Moskvada imzalanması da müsbət heç bir dəyişikliyə gətirib çıxarmayacaq, Ermənistanla sərhəddə sülh müqaviləsinin imzalanması isə bütün suallara nöqtə qoya bilər.
V.VƏLİYEV