Sidik saxlamağın zərərləri ən çox böyrəklərdə özünü göstərir. Mütəxəssislər uzun müddət saxlanılan sidiyin sidik kisəsindən böyrəyə qayıdıb böyrəklərə zərərli olduğunu deyirlər.
SİA mövzu ilə bağlı araşdırma aparıb.
Hər sağlam fərd gündə orta hesabla 2-2,5 litr su istehlak etməlidir. Yetkin sağlam bir insanın sidik kisəsi isə 0,5 litr su tuta bilər. Bu səbəbdən gündə ən azı iki dəfə sidik kisəsi boşaldılmalıdır. Əks halda, sidiyi həddən artıq sidik kisəsində saxlamaqdan böyrəklər zərər görəcək.
Həddindən artıq sidik saxlamağın zərərləri nələrdir?
- Sidik kisəsində yığılan sidik əvvəlcə böyrəkləri sidik kisəsi ilə birləşdirən sidik axarı adlanan kanala, sonra isə böyrəklərə zərər verir. Bu yolla mikroblarla asanlıqla qarşılaşaraq böyrək çatışmazlığına səbəb ola biləcək zədələnmələr yaradır.
- Sidik kisəsinin yalnız 3/4-ü rahat doldurulduqdan sonra sidik kisəsinə gələn sidik kisə əzələlərini büzüşdürəcək və əzələ quruluşunu zəiflədəcək.
- Tez-tez sidiyini saxlayan insanlarda sidik kisəsinin infeksiyası, yəni sistit deyilən problem yaranır. Qadınların sidik ifrazat orqanının ölçüsü kişilərə nisbətən kiçik olduğu üçün sidik tutma nəticəsində yaranan sistit qadınlarda daha çox rast gəlinir.
- Uzun müddət sidiyə getməyən və sidiyi həddindən artıq saxlayan insanlarda sidik kisəsinin zamanla genişləndiyi görülür.
- Sidik kisəsi genişləndikcə onun strukturu tez-tez pozulmağa başlayır. Buna görə də, sidik kisəsi gələcəkdə öz əsas funksiyasını sağlam şəkildə yerinə yetirə bilmir. Başqa sözlə, sidiyi boşaltma hərəkəti zamanı sidik kisəsi bütün sidiyi içindən tökə bilmir. Bu zaman hər sidik ifrazından sonra sidik içəridə qalmağa başlayır. Bu qalan sidik infeksiya riski yaradır və böyrəklərə geri axmağa başlayır. Bundan asılı olaraq, böyrəklərin zədələnməsinə səbəb ola biləcək bir sıra problemlər yaranır.
Onu da qeyd edək ki, bəzi insanlar tualet ehtiyacını ictimai tualetlərdən iyrəndiyi üçün təxirə salır. Belə ki, parklarda olan əksər ayaqyolundan üfunət iyi gəlir və anti-sanitar vəziyyət hökm sürür. Lakin, bir çox “Mall”larda tualetlərin şəraiti çox təmiz və səliqəlidir.
İnsanların tualet tutmamasının digər bir səbəbi isə ictimai tualetlərin pullu olmasıdır. Belə ki, hal-hazırda ictimai tualetlərdən 20, 30, 40, 50 və hətta 1 manat vəsait tələb edirlər. Onda belə çıxır ki, pulu olmayan adam tualet ehtiyacını ödəməsin?
Türk urologiya mütəxəssisi Mehmet Sarıer sidiyi uzun müddət saxlamağın zərərlərindən danışıb.
Uzun müddətli sidik tutma ciddi sağlamlıq problemlərinə səbəb ola bilər. Gündəlik həyatımızda istər məktəbdə, istərsə də işdə çox vaxt sidiyimizi saxlamağa, tualetə getməyə və onu təxirə salmağa üstünlük veririk. Ancaq çoxlarımız bilmirik ki, bu davranış gələcəkdə sidik kisəsinin və böyrək sağlamlığını təhlükə altında qoya bilər.
İnsan bədənində sidik kisəsi bir növ elastik əzələ topudur. Sidiklə dolduqca getdikcə genişlənir və içindəki sidiyin təzyiqi reseptorlar vasitəsilə dolğunluq olaraq beyinə ötürülür. Beyin bunu tualetə getmək kimi qəbul edir və biz tualetə gedirik.
Uzun müddət sidiyə getməyən və sidiyi həddindən artıq saxlayan insanlarda sidik kisəsinin zamanla genişləndiyini görürük. İnsan sidiyə getdikcə, sidik kisəsində təzyiqi müəyyən səviyyədən yuxarı qaldırmaq istəmədiyi üçün sidik kisəsi tədricən genişlənir. Tutumun bu artımı əvvəlcə əksər insanlar üçün üstünlük kimi görünür.
Sidik kisəsi genişləndikcə onun strukturu tez-tez korlanmağa başlayır. Müvafiq olaraq, insan gələcəkdə sidik kisəsinin əsas vəzifəsi olan sidiyi boşaltma hərəkətini edə bilmir.
Sidik kisəsi nasos kimi işləyir. Zamanla böyümüş sidik kisəsi nasos gücünü itirir. Boşaltma aktı zamanı kisə içindəki bütün sidiyi tökmək iqtidarında olmur. Bu da yaxşı hal deyil. Beləliklə, hər sidik ifrazından sonra sidik içəridə qalmağa başlayır. Bu qalan sidik infeksiya riski yaradır və böyrəklərə geri axmağa başlayır. Bundan asılı olaraq, böyrəklərin zədələnməsinə səbəb ola biləcək bir sıra problemlər yaranır.
Uzun müddət sidik saxlamaq kişi prostatında sonsuzluğa səbəb ola bilər?
Qətiliklə yox, prostatın xoşxassəli və ya bədxassəli olaraq böyüməsi və ya sonsuzluq ilə sidik tutma arasında heç bir əlaqə yoxdur.
Uzun müddət sidik saxlamaq qadınlarda sidik qaçırmaya səbəb olur?
Əsasən qadınlarda 2 növ sidik qaçırma müşahidə edilir. Stress tipi dediyimiz öskürək və asqırma ilə meydana gələn qeyri-iradi sidik qaçırmanın uzun müddət sidiyi saxlamaqla heç bir əlaqəsi yoxdur. Ancaq ani tualet hissi və buna bağlı tualetə gedən yolda sidik tutmama birbaşa olmasa da dolayı yolla sidik qaçırma növünə səbəb ola bilər.
Sidik saxlama problemini necə həll etmək olar?
Təbii ki, bu vərdişdən qurtulmaq lazımdır. Sidik ifraz etdiyimiz zaman onu gecikdirməyə çalışmamalıyıq.
Sidik yolları infeksiyası haqqında məlumat verən türk professor həkim Tufan Tarcan, “Uzun müddət sidiyi tutmaq, yoxsa çirkli tualetə girmək?” sualına cavab verib.
Tufan Tarcan kəskin bakterial sistitin əlamətlərinin sidik ifrazı zamanı yanma, sidik kisəsində ağrı, tez-tez sidiyə getmə və bəzən qanlı sidiyin olduğunu bildirib. O, pielonefrit adlanan böyrək iltihablarında hərarətin yüksəlməsi, halsızlıq və sinə ağrılarının ön planda olduğunu vurğulayıb.
Sidik yolu infeksiyasına səbəb olan bakteriyaların, məşhur inancın əksinə olaraq, bədənimizdə yaşayan bakteriyalar olduğunu izah edən Tufan Tarcan bu məlumatları verib: “Bağırsaqlarda yaşayan bakteriyalar sidik yollarına keçərək infeksiyaya səbəb ola bilər. Bu tip infeksiyanın qadınlarda daha çox görülməsinin səbəbi, qadınların fərqli anatomiyalarına görə bakteriyaların bağırsaqlardan sidik yollarına daha rahat keçə bilməsidir”.
Sidiyi saxlamaq, yoxsa çirkli tualetə getmək?
Sidik yolları infeksiyalarının qarşısını almaq üçün ilk növbədə çoxlu su içmək lazımdır. Sidik yollarının təkrar infeksiyası olan insanlar üçün sidiyin rəngi çox vacibdir. Sidik yolu infeksiyalarına meyilli insanlar sidik rənglərinin həmişə açıq olmasına diqqət etməlidirlər.
Başqa bir səhv, sidiyə çıxmaq istəyinə baxmayaraq, sidiyi saxlamaqdır. Bu problemi olan insanlar infeksiya mikrobunun çirkli tualetlərdən götürüldüyünü düşünürlər. Lakin infeksiyaya səbəb olan mikroblar insanın öz bədənindəki mikroblardır və sidiyi uzun müddət saxlamaq sidik yolu infeksiyası riskini artırır.
Sidik yolu infeksiyasından qorunmaq üçün diqqət edilməli olan vacib məqam soyuqdan qorunmaqdır. Xüsusilə soyuq ayaqlardan və yaş çimərlik paltarlarından qaçınmağa diqqət yetirilməlidir. Bunlar nəzərə alınmadıqda yay aylarında sidik yolu infeksiyaları tez-tez görülə bilər.
Sidik qaçırma ilə sidik infeksiyaları arasında əlaqə var?
Sidik qaçırma problemi olan qadın xəstələr sidik ifrazını qocalmanın təbii nəticəsi kimi qəbul edərək həkimə müraciət etmir, əksinə, böyük səhvə yol verir və içdikləri suyun miqdarını azaltmaqla problemlərinin öhdəsindən gəlməyə çalışırlar. İstehlak olunan mayenin miqdarı azaldıqca sidik yollarının infeksiyası riski artır. Digər tərəfdən, sidik sızması, sidik yollarının infeksiyalarına səbəb olan bakteriyalar üçün bir pilləkən rolunu oynayan sidiyin turşulu təbiətinə görə dəri ilə təmasda olduqda dermatit (dəri iltihabı) yaradır. Bu səbəbdən müalicə başlanana qədər adi uşaq bezləri və ya yastiqciqlar deyil, sidik toplamaq üçün nəzərdə tutulmuş sidik kisəsi yastıqlarından istifadə edilməlidir.
Antibiotiklər tək həll yolu deyil
Sidik yolu infeksiyasının müvəqqəti də olsa, ani bir tələsik hissi ilə sidik qaçırmaya səbəb ola biləcəyini ifadə edən Tufan Tarcan, “Sidik yolu infeksiyasının müalicəsində vacib olan problemin səbəbini tapmaqdır. Çünki müxtəlif səbəblərdən yarana bilən sidik yolu infeksiyalarının müalicəsi səbəbə görə fərqlənir. Xüsusilə təkrarlanan sidik yolları infeksiyalarında edilən ən böyük səhv, bu xəstəliyin antibiotiklə tamamilə müalicə olunacağını düşünərək, mütəxəssisə müraciət etmədən antibiotikləri tək başına istifadə etməkdir.
Lazımsız və ya səhv istifadə edilən antibiotiklər bakteriyaların müqavimət göstərməsinə və gələcək müalicələrin qarşısını almasına səbəb olur. Bu səbəblə sidik yolu infeksiyasının səbəbi araşdırılmalı və səbəbə görə müalicə tətbiq edilməlidir. Çünki bu problem həll edilməzsə, sidik yolu infeksiyası insanın ömrünün sonuna qədər təkrarlana bilər.
Əgər sidik yollarının infeksiyası qızdırma ilə yaşanırsa, bu, böyrəklərdə infeksiyanın, yəni pielonefritin əlamətidir. Bu hallarda xəstə xəstəxanaya yerləşdirilərək ona venadaxili maye və antibiotiklər verilir.
Menopoz dövrü ilə qadınların estrogen hormonu azalır. Estrogen hormonunun azalması ilə sidik yollarının infeksiyaları artır. Menopozla başlayan və təkrarlanan sidik yolları infeksiyası problemi varsa, yerli estrogen terapiyası sidik yollarının infeksiyası problemini həll etməyə kömək edə bilər. Uzun müddətli antimikrobiyal profilaktik müalicələr təkrarlanan sidik yolları infeksiyalarında da uğurlu olur.
Sadə sidik yolları infeksiyaları ailə həkimləri tərəfindən müalicə edilə bilər. Lakin sidik yollarının infeksiyası davamlı olaraq təkrarlanırsa və ya qızdırma ilə irəliləyirsə, bunun səbəbi uroloq tərəfindən araşdırılmalıdır. Xüsusilə, təkrarlanan sidik yolları infeksiyaları insanın həyat keyfiyyətini ciddi şəkildə pozmalı, uzunmüddətli qalıcı təsirlərə səbəb olan, xüsusən yaşlılarda sağlamlığı ciddi şəkildə təhdid edən bir xəstəlikdir.
Ayşən Vəli