Rusiyalı iqtisadçı, Yeni Cəmiyyət İnstitutunun direktoru, politoloq Vasili Koltaşov “Caliber” analitik mərkəzinə müsahibəsində Ermənistan-Azərbaycan nizamlanmasında yaranmış vəziyyət və Ermənistanın təxribatları ilə bağlı maraqlı məqamlara toxunub. Müsahibəni oxucularımıza təqdim edirik.
- Bildiyiniz kimi, bu həftə Ermənistan Laçın yolu ətrafında “problemlər” olduğunu əsas gətirərək, Rusiya və Azərbaycanın xarici işlər nazirləri ilə Moskvada görüşməkdən imtina etdi. Bu, İrəvanın danışıqları və nəticədə Bakı ilə sülh müqaviləsini uzatması üçün daha bir bəhanə deyilmi?
- Məsələ burasındadır ki, Rusiyada bir çoxları diqqəti Vladimir Putinin Ermənistanda keçirilən KTMT iclasında şəxsən iştirak etdiyi və Nikol Paşinyanın yekun sənədi imzalamaqdan imtina etdiyi G20 sammitinə getməməsinə yönəldib. Rusiyada tez-tez belə hesab olunur ki, Ermənistan və Azərbaycan münaqişənin həllində maraqlı deyillər, baxmayaraq ki, mənim fikrimcə, Azərbaycan tərəfi ən azı öz məsələsini bağlamaqda daha maraqlı görünür, Paşinyan isə açıq şəkildə regionda yeni böhran yaratmağa çalışır. Ona görə də Ermənistanın Laçın yolu ətrafındakı problemi əsas gətirərək Moskvada Rusiya və Azərbaycanın xarici işlər nazirləri ilə görüşdən imtina etməsində təəccüblü heç nə yoxdur. Çox güman ki, bu, arxasında ABŞ və İngiltərənin dayandığı mürəkkəb oyunun bir hissəsidir.
- Ermənistan Zəngəzur dəhlizinin işə salınmasını gecikdirir, onun açılması Rusiya üçün də faydalıdır. Moskva bu istiqamətdə Ermənistana kifayət qədər təsir rıçaqlarından istifadə edirmi?
- Əgər Ermənistan Zəngəzur dəhlizinin işə salınmasını gecikdirirsə, bunu Rusiyadan soruşmaq lazım deyil. Moskva Ermənistan rəhbərliyinə kifayət qədər təsir göstərə bilmir, ona görə də vəziyyətin ikililiyi özünü göstərir. Bir tərəfdən İrəvanda hamı deyir ki, Ermənistan Moskvanın Qafqazdakı müttəfiqidir, Rusiyada çoxları bununla razılaşır, amma problem ondadır ki, bu müttəfiqin başında siyasətçi yox, Rusiyanın qatı düşməni, təcrübəli, təcrübəli siyasətçi Nikol Paşinyan dayanır, hansı ki, lazım gəlsə, erməni xalqını və Ermənistanı məhv edəcək. Əslində o, çoxdan bu yolla gedir, əks halda 2020-ci ildə vəziyyəti hərbi münaqişəyə gətirməzdi. Fərqli qüvvələr nisbətini, ən əsası isə səhvini başa düşərək Azərbaycanla sülh müqaviləsinə razılaşa bilərdi və indi ermənilərlə azərbaycanlılar arasında belə böyük nifrət olmazdı.
Digər tərəfdən, xarici agentlərlə doldurulmuş və Vaşinqtondan asılı olan Ermənistan rəhbərliyi heç bir halda Rusiyaya dostluq edə bilməz. Əks halda, 2021-ci ildə münasibətləri həll etmək mümkün olardı. Rusiya Ermənistana təzyiq göstərməyə çalışır, lakin bu təsirin həddi məhduddur və dediyim kimi, Rusiyanın qatı düşməninin rəhbərlik etdiyi müttəfiqə münasibətdə sözün əsl mənasında ziddiyyətdə qalır.
- Azərbaycanlı fəalların Laçın yolunda davam edən aksiyası erməni tərəfi bütün dünyaya Qarabağın mövcud olmayan 120 min ermənisini “humanitar böhran” kimi təqdim edir. Ermənistanın vəziyyəti gərginləşdirməkdə məqsədi nədir?
- Bu problemə daha dərindən baxsanız, Ermənistan rəhbərliyinin bu vəziyyəti böhrana gətirdiyi açıq-aşkar görünür. Nikol Paşinyan faktiki olaraq KTMT çərçivəsində qarşılıqlı fəaliyyətdən imtina etdiyi halda, mövcud vəziyyətdən narazı qalaraq, Azərbaycanla danışıqlar prosesini çaşdıraraq, süründürürdüsə, artıq bu böhranın yaranmalı və hansısa formada özünü göstərməli olduğu aydın idi. O da aydındır ki, Azərbaycan rəhbərliyi indiki vəziyyətdən razı qala bilməz, lakin tərəflərin bir-birinə qarşı hərəkətlərinin heç də dostcasına olmadığı aydındır. İndiki mərhələdə vəziyyəti ABŞ və Böyük Britaniyanın son dərəcə maraqlı olduğu yeni kəskinləşmədən və yeni münaqişədən saxlamaq çox çətinliklə mümkündür. Bu iki güc Qafqazda yeni müharibəyə can atırlar ki, Rusiya da bu müharibəyə qarışsın.
- Paşinyanın Qərblə yaxın əməkdaşlıq etməsi Ermənistan üçün necə nəticələnəcək?
- Paşinyan Qərblə əməkdaşlıq etmir, bu, bir çoxlarında yanlış fikirdir. Paşinyan Qərbin xidmətindədir və samuray öz ağasına necə xidmət edirsə o da elə edir. Bəlkə də Paşinyan ekstremal vəziyyətdə “seppuku” etməyəcək, sadəcə olaraq ölkədən qaçacaq, amma onun bütün kabineti kimi Qərbə də xidmət etməsi birmənalı deyil. Ermənistan rəhbərliyi sosial-iqtisadi xüsusiyyətlərinə görə, ölkədən ixtisaslı vətəndaşların axınını çox asan spekulyasiya edərək xalqı aldadır. Eyni zamanda, Qarabağda 44 günlük müharibədə hərbi məğlubiyyətə düçar olmasına baxmayaraq, Paşinyan hələ də hakimiyyətdə qalmağı bacarır. Ona görə də hesab edirəm ki, Paşinyanın devrilməsinə məhz Qərbin zəifləməsi səbəb olacaq.
- Qərb də İrəvanda anti-Rusiya isteriyası qızışdırır?
- İrəvanda zaman-zaman alovlanan anti-Rusiya isteriyası dəstəklənir və illər keçdikcə daha da güclənir. O, Paşinyanın hakimiyyətə yenicə hazırlaşdığı bir vaxtda formalaşıb. Ona görə də indi deyə bilərik ki, Qərb və Avropa bürokratiyası Rusiyanı zəif göstərmək, ona həm Ermənistan, həm də Azərbaycanla münasibətlərdə problemlər yaratmaq, nəhayət, Rusiyanı iflic etmək üçün Qafqazda vəziyyəti sabitləşdirməkdə son dərəcə maraqlıdırlar. Baxmayaraq ki, təbii ki, Rusiyanın maraqlarına uyğun olaraq Ermənistan-Azərbaycan münaqişəsinin sülh yolu ilə həlli, eləcə də bütün regionun gələcək iqtisadi inkişafı Moskva, Bakı və İrəvan üçün sərfəlidir.
- Bakı ilə İrəvan arasında hansı şərtlərlə sülh müqaviləsi imzalana bilər?
- Bu gün üçün ən çətin sualdır, sadaladığım nüansları nəzərə alaraq deyərdim ki, inanılmaz dərəcədə çətindir. Düşünürəm ki, bu, Co Baydenin istefası şərti ilə mümkündür. O, Vaşinqtonda hakimiyyətdən uzaqlaşdırılmalı, ABŞ öz siyasətini dəyişməlidir, Britaniyada Mühafizəkarlar Partiyası kütləvi xalq etirazlarının təzyiqi altında süqut etməli, Avropa İttifaqı isə ağır ictimai-siyasi vəziyyətə düşməlidir. Yalnız bundan sonra Paşinyan dəstəyi itirəcək və Ermənistanın yeni rəhbərliyinin Bakı ilə münasibətləri yeni formada qurması artıq mümkün ola bilər.
Tərcümə - Elçin Bayramlı
Yazı Azərbaycan Respublikasının Medianın İnkişafı Agentliyinin maliyyə dəstəyi ilə “Müzəffər Ali Baş Komandanın rəhbərliyi ilə 44 günlük “Vətən Müharibəsi”ndə qazanılmış tarixi qələbə, Ermənistan tərəfindən törədilmiş sülh və insanlıq əleyhinə cinayətlər, habelə müharibə cinayətləri ilə bağlı həqiqətlərin dünya ictimaiyyətinə çatdırılması” istiqaməti çərçivəsində hazırlanıb.